فضاي فكري هندي - ايراني
21-1- جريان انتقال آراء هندي و ايراني به جهان اسلام و تأثير آنها بر تفكر اسلامي يكي از عامضترين مسائل مورّخان محسوب ميشود. بين هند و ايران قبل از ظهور اسلام نيز تبادل آراء وجود داشته است (1) . اين روند حتي امتزاج اصول عقيدتي آنها را نيز شامل شده و منجرّ به تبديل و تغيير هر يك از آنها توسط سنّتهاي بومي ديگري شده است. به علاوه، هر دو كشور هند و ايران به طرق مختلف تحت تأثير فرهنگ هلني قرار گرفتهاند، به اين معني كه قسمت اعظم آراء و انديشههاي يوناني نه از طريق مراكز علمي هلني واقع در خاور نزديك، بلكه به صورت غير مستقيم بعد از آنكه صبغه محلي به خود گرفتند به ايران و هند سرايت كردند. اما در عين حال، اگر بخواهيم اين مسئله را خيلي پيچيدهتر از اين فرض كنيم، ميگوييم كه هر دو هند و ايران به طور مستقيم نيز از طريق ترجمه متون معتبر تحت تأثير آراء يوناني قرار گرفتند (2) . همه اينها دست به دست هم داده و مجموعه وسيع فكري بسيار پيچيدهاي را به وجود آوردند كه به آن فضاي فكري هندي - ايراني قبل از اسلام إطلاق ميشود، و اين مجموعه بعدها جزءِ ميراث اسلام قرار گرفت.
ادامه مطلب